De meubelsector is een geglobaliseerde industrie die door de extractie, productie en distributie van meubelproducten een wereldwijde impact, heeft. In het spoor van de mode-industrie wordt de meubelindustrie steeds trendgevoeliger waardoor de gebruiksduur steeds korter wordt, bijgevolg worden minder kwalitatieve materialen gebruikt. Wat vervolgens reparatie en duurzaam gebruik van meubilair verhindert.

Deze analyse van de lineaire meubelwaardeketen, gebaseerd op het model van Brun et al. (2013) werd aangepast aan de Belgische context. Deze keten is vereenvoudigd en niet exhaustief, maar biedt een overzicht van de belangrijkste stappen.

• Elk jaar belandt er in Europa meer dan 11 miljard kilo aan meubels op de vuilnisbelt. Dat zijn gebruiksvoorwerpen die vaak maar 10 tot 15 jaar zijn meegegaan.

  Bron: https://circulareconomy.europa.eu/platform/sites/default/files/circular-economy-in-the-furniture-industry.pdf

• Slecht 10% van deze afgedankte meubels worden gerecycleerd.

  Bron: https://circulareconomy.europa.eu/platform/sites/default/files/circular-economy-in-the-furniture-industry.pdf

• In West-Europa komt ongeveer 60% van de aangekochte meubels uit China.

  Bron: https://www.consilium.europa.eu/nl/infographics/eu-china-trade/

• Wist je dat de IKEA Billy kast wereldwijd elke minuut 12 keer wordt verkocht? Dit terwijl de gemiddelde levensduur van deze kast 7 jaar is.

  Bron: https://www.hpdetijd.nl/nieuws/leven/41556/een-tweede-leven-voor-je-billy-boekenkast

• Bomen hebben minstens 40 jaar nodig om te regenereren.

Lijmen, nietjes en nagels vormen nog steeds de standaard constructie techniek en verhinderen circulaire strategieën verder in de waardeketen.

Achter het comfortabele oppervlak van een meubel gaan materialen en constructies schuil die ver van duurzaam zijn. Slechte materiaalkeuzes, vaste verbindingen en niet-aanpasbare ontwerpen maken het bijna onmogelijk om onderdelen te hergebruiken, aan te passen of te recycleren.

Nieuwe Europese regelgeving dwingt producenten na te denken over de volledige levenscyclus van hun producten — van de oorsprong van grondstoffen tot wat er gebeurt wanneer een meubel afgedankt wordt. Maar hoe circulair zijn hout, schuimen en meubelstoffen vandaag? En waar knelt het in de praktijk?

Dit rapport neemt je mee achter de schermen van de materiaalstromen in de meubelindustrie. Je ontdekt hoe hout wereldwijd wordt geproduceerd en verwerkt, waarom plaatmateriaal zo moeilijk recyclebaar is, en hoe de herkomst en behandeling van materialen het eindresultaat bepalen. Je krijgt inzicht in de complexe realiteit achter meubelschuimen — een materiaal dat nauwelijks gerecycleerd raakt — en waarom textiel zo’n grote uitdaging vormt in het sluiten van kringlopen.

Daarnaast geeft het rapport een uniek inkijkje in de praktijk: interviews met bedrijven uit de regio Mechelen tonen welke reststromen écht ontstaan, hoe ze omgaan met afval, waar ze kansen zien en waar ze vastlopen. Van fineerproducenten tot parketteurs en interieurbedrijven: hun ervaringen maken duidelijk hoe groot de kloof nog is tussen circulaire ambities en de dagelijkse realiteit.

Hoe kiezen consumenten vandaag hun meubels, en welke factoren sturen hun beslissing? De resultaten van een survey bij 612 Vlaamse consumenten laten niet alleen zien welk gedrag consumenten vandaag vertonen, maar vooral waar de kansen liggen voor een circulaire meubelsector.

• Fysieke winkels blijven veruit dominant. 65% koopt meestal in showrooms of multibrand meubelzaken, waar mensen producten kunnen zien, voelen en testen — een klassieke maar nog steeds zeer sterke voorkeur.
• Tweedehands en online platformen tonen groei, maar zijn aanvullend. Ze winnen terrein in specifieke doelgroepen (jongeren, prijsbewusten), maar vormen nog geen mainstream-kanaal.
• Rechtstreeks kopen bij een meubelmaker blijft uitzonderlijk. Slechts 10% doet dit meestal, 31% af en toe, en bijna 60% zelden of nooit. Dat wijst op een kloof tussen consument en lokale maker, ondanks de uitgesproken voorkeur voor meubels “van hier”.

• Betere materialen
• Betrouwbaarheid van merken
• Correcte arbeidsomstandigheden
• Duurzaamheid (minder transport)

• Stijlvolheid – hoe mooi ik het vind
• Comfort – ergonomie
• Kwaliteit
• Harmonie in het interieur
• Onderhoudsvriendelijkheid

• Online bestel- en retourgemak
• Merkbekendheid
• Originaliteit van het ontwerp
• Land van oorsprong (ondanks de uitgesproken voorkeur wanneer er wél naar gevraagd wordt)

• Prijsgevoelig
• Online shoppen speelt een grotere rol
• Sterke voorkeur voor nieuw
• Interesseren zich minder voor lokale productie of materialen

• Zoeken balans tussen esthetiek, ergonomie, milieu-impact en kwaliteit
• Deze groep is vaak het meest “bewust” in de brede zin

• Lokale makelij
• Kwaliteit
• Materialen
• Comfort en ergonomie
• Onderhoudsgemak

• Meer gericht op merk, prijs en online gebruiksgemak
• Comfort en esthetiek spelen minder sterk mee

• Sterker gericht op esthetiek, materialen, milieu-impact en comfort
• Minder gevoelig aan prijs en merk
• Sterkere voorkeur voor tastbare kwaliteit boven functionaliteit alleen

• 86% wordt weggegeven, doorgegeven of gedoneerd
• Een groot aantal wordt ook nog verkocht via tweedehandskanalen

• 69% belandt in het containerpark
• Slechts 52% wordt nog geschonken of doorgegeven
• Velen blijven ongebruikt staan

Circulaire meubels winnen terrein, maar het gedrag van consumenten toont een genuanceerd beeld. Enkele inzichten uit de consumentensurvey van Thomas More-hogeschool opgelijst (2024).

• 75% kiest voor milieuvriendelijke merken
• 61% koopt meubels uit gerecycleerde materialen

• Lange levensduur (60%)
• Lage milieu-impact bij productie (55%)
• Hoge kwaliteit (36%)
• Eerlijke en veilige werkomstandigheden (35%)

• Tweedehands meubels: 79%
• Online tweedehandsplatformen: 76%
• Modulaire meubels: 34%
• Meubelverhuur: 21%
• Ruilsystemen: 9%

Terugbrengen van meubels via takeback-programma’s gebeurt zelden: slechts 6% doet dit met onbeschadigde items.

Herstellen van meubels is nog geen vaste gewoonte bij consumenten.

• 28% probeert beschadigde meubels zelf te herstellen
• 10% laat meubels professioneel herstellen

84% heeft interesse in herstel; waarvan de helft al ervaring heeft, en de andere helft de intentie. 52% van de mannen is reeds zelf aan de slag gegaan vs 34% van de vrouwen. GenX blijft wel een beetje achter wat betreft interesse in herstel.

• Lichte krassen
  • Worden hersteld omdat kennis aanwezig is en mensen minder willen weggooien, vooral consumenten voor °1995
  • Worden niet herstel omdat mensen de kwaliteit niet minder achten, vooral consumenten voor °1995
• Scheuren
  • Worden herstel - voornamelijk bij een lokale hersteller

• 54% van de consumenten kent dit concept
• Bekender bij jongeren (<40 jaar) en vrouwen
• Willingness-to-try: 27%
  • Meeste bereidheid bij jongeren, minste bereidheid bij 60+
  • Meeste bereidheid bij vrouwen

• 31% van de consumenten kent zulke diensten
• Bekender bij jongere consumenten en vrouwen
• Willingness-to-try: 27%
  • Meeste bereidheid bij <40 jaar, minste bereidheid bij 60+
  • Meeste bereidheid bij vrouwen

Meubelherstel – factoren die het gedrag van consumenten beïnvloeden

ALTERNATIEVE BUSINESSMODELLEN

Alternatieve businessmodellen in de meubelsector betekent op een andere manier omgaan met meubels door bijvoorbeeld meubels te huren, te herstellen of te hergebruiken.

INNOVATIEVE MATERIALEN IN DE MEUBELSECTOR

Meubelproductie binnen een circulaire economie

In een circulaire meubelsector draait het niet alleen om de grondstoffen die we gebruiken, maar ook om de manier waarop we produceren en ontwerpen. Wat als we onze productieprocessen en supply chains volledig zouden omgooien, gericht op het minimaliseren van afval en milieu impact? Innovatieve technologieën en nieuwe benadering zoals het hergebruiken van reststukken hout, het inzetten van 3D printing en het stimuleren van lokale, gedecentraliseerde productie laten zien hoe de meubelsector kan transformeren.

De volgende voorbeelden illustreren hoe circulaire productiemethodes vorm kunnen krijgen in de meubelindustrie en welke oplossingen al in de praktijk worden gebracht.

Om te bepalen welke functies en competenties nodig zijn, vertrekt het onderzoek vanuit een analyse van de lineaire meubelwaardeketen, gebaseerd op het model van Brun et al. ( 2013), aangepast aan de Belgische context. Deze keten is vereenvoudigd en niet exhaustief, maar biedt een overzicht van de belangrijkste stappen

In een circulaire waardeketen worden extra taken toegevoegd, zoals hergebruik, herstel en recyclage. Bovendien keert het product na de consumptiefase mogelijk terug naar eerdere stappen in de keten. Dit vraagt om nieuwe profielen en competenties, vooral voor de omgekeerde logistieke stromen. Figuur 2 toont een aanpassing van de lineaire waardeketen voor meubels, waarin meer circulaire diensten zijn opgenome.

Op basis van deze circulaire stromen zijn drie functieprofielen geselecteerd voor diepgaand onderzoek. Deze profielen zijn gekozen vanwege hun relevantie en het beperkte bestaande onderzoek: De positie van de profielen in de circulaire waardeketen is weergegeven op Figuur 2.

Semigestructureerde diepte-interviews met relevante bedrijven in België en Nederland. Deze interviews vonden zowal plaats op organisatorisch niveau als op niveau van werkers. In totaal werden 11 interviews uitgewerkt met 6 verschillende bedrijven.

Naast de specifieke competenties per profiel zijn er algemene vereisten die relevant blijken voor alle circulaire functies. Deze competenties ondersteunen medewerkers in een context waarin processen voortdurend evolueren en samenwerking cruciaal is.

• Zelfstandigheid en proactiviteit

  Medewerkers moeten initiatief nemen en flexibel omgaan met veranderende processen. Circulaire modellen zijn dynamisch, waardoor een proactieve houding essentieel is.

• Leerbereidheid

  Veel kennis wordt momenteel on-the-job verworven, vooral omdat circulaire processen nog volop in ontwikkeling zijn. Werknemers moeten bereid zijn om continu bij te leren.

• Ondernemingszin

  Vooral bij zelfstandige herstellers is ondernemingszin belangrijk. Zij moeten niet alleen technisch werk uitvoeren, maar ook actief klanten werven en hun eigen administratie beheren.

• Samenwerkingsvaardigheden

  Circulaire processen vereisen nauwe afstemming tussen verschillende rollen, zoals herstellers, logistieke coördinatoren en triageoperators.

Daarbuiten zijn er ook bredere kritische randvoorwaarden die bepalend zijn voor het slagen van de transitie naar een circulaire meubelsector. Deze randvoorwaarden hebben vooral te maken met de huidige dynamiek en structuur van de meubelmarkt. Factoren zoals economische haalbaarheid, concurrentiedruk, beschikbaarheid van materialen en de mate waarin bedrijven bereid zijn samen te werken, spelen een doorslaggevende rol in hoe snel en effectief circulaire strategieën kunnen worden geïmplementeerd.

• Materiaalkwaliteit

  lagere kwaliteit verlaagt de kans tot hergebruik of verlenging van levensduur

• Bereidheid tot betalen

  klanten willen minder betalen voor een hersteld meubel dan een nieuw meubel. Vaak wel veel kosten gelinkt aan een goede herstelling

• Andere verkoopkanalen

  zoals Vinted en Tweedehands.be zorgen dat mensen sneller zelf proberen een meubelstuk te herverkopen voor ze het naar een winkel zouden brengen

Ten laatste zijn er nog enkele andere bevindingen:

• Focus op in-house oplossingen

  weinig samenwerkingsverbanden binnen de sector. Meeste bedrijven bieden circulaire activiteiten aan naargelang hun expertise. Een uitzondering hier is Kringwinkel

• Herverkoopspercentages en marktpotentieel

  Bij Kringwinkel wordt 62% van de ingezamelde meubels opnieuw verkocht, tegenover slechts 20% voor textiel.

• B2B- markt en paradoxen

  vooral overheids- en onderwijsinstellingen zetten in op meer circulariteit. Anderzijds vervangen bedrijven en overheidsinstellingen hun meubilair nadat het fiscaal is afgeschreven. Particulieren kopen niet al dit kantoormeubilair op waardoor er toch veel naar de afvalberg gaat

• Bedrijfsspecifieke regels

  elk bedrijf heeft eigen regels rond triage afhankelijk van hun marktsegment

• Toekomstperspectieven en design

  circulariteit niet als marketingargument maar als integraal onderdeel van het ontwerpproces. Een duurzaam en circulair ontwerp is essentieel voor een toekomstbestendige meubelsector

Momenteel wordt veel kennis over circulaire processen en herstel on the job verworven. Dit is begrijpelijk omdat circulaire functies vaak nieuw zijn en geïntegreerd in bestaande rollen. Naarmate de circulaire economie groeit, zal het echter cruciaal zijn om deze kennis al voor de job aan te bieden.

Daarom geven we volgende aanbevelingen mee:

• Integreer modules over circulaire strategieën (hergebruik, herstel, recyclage) en tweedehandsmaterialen in bestaande opleidingen voor meubelmakers en logistieke profielen.
• Ontwikkel gerichte opleidingsprogramma’s voor triage en circulaire logistiek.
• Stimuleer partnerschappen tussen onderwijsinstellingen en circulaire bedrijven voor praktijkervaring.

Veel bedrijven beschouwen circulaire competenties als bedrijfsspecifiek, maar veel onderliggende vaardigheden zijn overdraagbaar.

Daarom geven we volgende aanbevelingen mee:

• Train recruiters om te focussen op algemene vaardigheden (bv. IT-vaardigheden, probleemoplossend vermogen) die snel kunnen worden vertaald naar bedrijfsspecifieke kennis.
• Waardeer ervaring uit sociale economie en andere sectoren.
• Ontwikkel interne trainingsprogramma’s om deze basisvaardigheden aan te vullen met circulaire kennis.

De huidige versnippering van IT-tools en beslissingsregels belemmert schaalbaarheid.

Daarom geven we volgende aanbevelingen mee:

• Investeer in sectorbrede beslissingsraamwerken voor triage en herstel.
• Ontwikkel interoperabele IT-systemen die circulaire werkstromen ondersteunen.
• Bied trainingen aan zodat medewerkers deze systemen effectief kunnen gebruiken.

Samenwerkingen zijn momenteel beperkt, terwijl ze cruciaal zijn voor een efficiënte circulaire keten. Samenwerkingen met organisaties die al expertise hebben in herstelprocessen en over solide verkoopkanalen beschikken, kunnen een laagdrempelige en waardevolle manier zijn om als bedrijf geleidelijk een nieuwe circulaire markt te betreden (Dagnaud, 2020).

Daarom geven we volgende aanbevelingen mee:

• Creëer platformen voor kennisdeling tussen bedrijven, onderwijs en sociale economie.
• Moedig partnerships aan met organisaties die expertise hebben in herverkoop en herstel, zoals Kringwinkel.
• Ondersteun publiek-private samenwerkingen om circulaire diensten toegankelijker te maken.

De invoering van Uitgebreide Producentenverantwoordelijkheid (UPV) kan een katalysator zijn voor circulaire praktijken.

Voor UPV geven we volgende aanbevelingen mee:

• Zorg dat UPV-regelgeving hergebruik en herstel stimuleert.
• Koppel UPV-doelstellingen aan opleidingsinitiatieven om voldoende gekwalificeerde circulaire werkers te garanderen.
• Moedig producenten aan om samen te werken met tweedehandskanalen en sociale economie.